L’uòlh del buòu - Ivona Beaume

L’uòlh del buòu - Ivona Beaume

« Ivona obsèrva lo mond a l’espèra de l’eveniment. Son inspiracion es sens bòlas que se va noirir de l’actualitat, d’anecdòtas, d’articles scientifics coma d’istorietas de uèi o dau passat, de la vida vidanta fin finala. Fina cosinièra, dins sas recèptas coma dins sos escriches, sap ajustar la punta de sal que dona de gost o apondre los qualques grans de pebre que fan ressortir sa composicion mas tanben lo vinagre quand li sembla necite e que las circonstàncias ne fan mestièr ».

Aqueste libre recampa, de passejadas en soscadissas au fial de l’aiga, de cronicas que la primièra espeliguèt dins lo temps de la covid. Volgut bilingüe per fissar la curiositat dels novèls estatjants aculhits en riba de Taur ; mas tanben per tornar donar lo chuc e lo muc de sa lenga a aqueles d’aquí.

E…rau! Edicions, en coédition avec Le cercle occitan Lo Buòu.

L'auteur:
Ivona Beaume nasquèt lo 29 d’abril de 1941 a Mèsa, en ribas de l’estanh de Taur, e i foguèt noirida tre l’enfància de bona lenga d’òc. Après un eclipsi professional longàs, l’estanh e lo temps retrobats daissèron una placeta a l’enveja de tornar trapar la lenga nòstra, a l’oral bèl primièr. Còp d’astre ! Un dels nombroses cercles d’Erau l’aculhiguèt braces dobèrts, aquí dins son quite vilatge.
Mas lèu-lèu, la panta de daissar un quicomet d’escrich dins aquela lenga se faguèt sentir, e tot èra a apréner… Calguèt qualques annadas. Mas, aicí sèm.

Estrach:

Es en 1756 que lo duc de Richelieu prenguèt d'assalt Pòrt-Manhon, vila de Menòrca (Balearas). Quand foguèt de retorn al país, un sopar foguèt donat en son ònor a Marselha per lo duc de Villars, alara governador de la província, per lo mercejar d'aver complita aquel acte gloriós.
Lo cap-cosinièr inventèt per l'ocasion una saussa, amb d'uòu (lo rosset), de mostarda, sal e pebre, per acompanhar lo pol « a la Villeroy », saussa que batejèt « La Mahonnaise ». Pauc a pauc, « mahonnaise » se diguèt « mayonnaise ». Çò segur es que d'aquel jorn, princes e grands senhors d'Euròpa tota volguèron comptar dins lors sirvents (serviteurs) un cosinièr françés que saupriá aprestar la mahonnaise. Nosautres, sèm pas princes, sèm pas grands senhors, alara avèm aprés a far tot sols la mayonnaise que se pòt tanben relevar amb de citron o d'alh (qu'apelam a tòrt alhòli), per acompanhar fòrça plats ; per exemple de lops bèlses (beaux loups) de Mediterranèa o de l'estanh de Taur (Thau), cuòches a l'aiga-sau.
De longtemps, la mayonnaise se faguèt subretot amb d'òli de coide, que calià bolegar tot aquò amb un bèl enavant (belle énergie) per la capitar. Ara dins las nòstras cosinas, avèm çò que cal per brandir a nòstra plaça los ingredients. De còps, lo progrés a de bon !
De tot biais, sèm plan (bien) contents que lo duc de Richelieu aguèsse ganhat la batèsta de Pòrt Mahon...